Đoán quẻ dựa vào “nghĩa” và “lý”

Đoán quẻ dựa vào “nghĩa” và “lý” là phương pháp mà người xưa thường dùng phương pháp này chủ yếu dựa vào phần giải của quẻ, của hào và ý nghĩa của quẻ tượng, kết hợp với tình hình thực tế cụ thể để đoán lành dữ, ở đây xin đưa ra một ví dụ cổ. Trong sách Mai Hoa dịch số có ghi lại câu chuyện, ngày xưa có một người tên là Lý Thuần Phong, nhìn thấy hai con ngựa một lông đen, một lông đỏ đang ở dưới sông, có người hỏi ông là con ngựa nào sẽ lên bờ trước. Rồi người đó cũng lập tức bấm quẻ, được quẻ Ly và nói: “Ly là hỏa, hỏa có màu đỏ, ngựa đỏ lên trước”. Lý Thuần Phong thì cho rằng không phải vậy, vì “Lửa chưa cháy, khói đã bốc lên, do vậy con ngựa đen sẽ lên trước”. Quả nhiên sau đó con ngựa đen đã lên bờ trước. Tại sao lại như vậy? Trong trường hợp này Lý Thuần Phong đã căn cứ vào thực tế khi đốt lửa thì khói bốc lên trước, sau đó mới thấy lửa, ông dựa vào lý luận thực tế đó để đoán quẻ, do vậy đã đoán đúng.
Đoán quẻ theo số lý:
Chúng ta có thể dựa vào số để lập quẻ, khi đoán quẻ cũng vẫn có thể lấy số để đoán. Trong bất cứ một quẻ nào, đều có số quẻ, số hào, trong đó chứa đựng những thông tin phản ánh về khoảng cách, số lượng, trọng lượng, chiều cao, chiều sau, độ dài, ngày tháng v.v… Do vậy, khi đoán quẻ ta có thể đưa ra những thông tin hết sức cụ thể. Dưới đây xin đưa ra một ví dụ cổ. Trong cuốn “Mai Hoa dịch số” chép rằng: Một hôm ngày Ký Sửu, giờ Mão, Thiệu Khang Tiết gặp một cụ già đi về hướng Tây, nét mặt cụ già có vẻ lo lắng, Thiệu Khang Tiết hỏi cụ có chuyện gì lo lắng thì được trả lời là không. Thiệu Khang Tiết thấy lạ liền bấm quẻ, được lời giải “Bao vô ngư, hung”. Thiệu Khang Tiết nói với cụ già: “Trong vòng năm ngày, cụ đi lại phải cẩn thận, e rằng có đại nạn”. Sau đó, quả nhiên chưa qua 5 ngày, cụ già đi ăn tiệc bị hóc xương cá và qua đời. Mốc thời gian 5 ngày trong ví dụ này chính là do quẻ Thượng là quẻ Càn, Càn là 1, quẻ Hạ là Tốn là số 5, giờ Mão là số 4, lấy tổng 3 số đó chia 2, tức là (1 + 5 + 4): 2 = 5. Đây chính là giới hạn 5 ngày mà ông Thiệu Khang Tiết đã nói.