Thuật tu tâm dưỡng tính – khái niệm nhất niệm

Khi mới ra đời con người mang bản tính lương thiện. Do vậy lấy tiêu chí “thiện” để dẫn đường cho mọi hành động là một trong những con đường đi của tu tâm dưỡng tính.
Một khác biệt trong thuật tu luyện tâm tính của Đạo giáo so với các tôn giáo khác là: Đạo giáo không chỉ chủ trương yêu cầu con người phải “cấm dục”. Nhưng về điểm này nhiều tôn giáo nhấn mạnh việc cấm đoán tất cả mọi ham muốn ca nhân, đây chỉ là sự bóp méo sự và đè nén đối với nhân tính, nó làm nảy sinh một dạng người “không nguyện vọng, không cảm giác”, họ theo đuổi cái gọi là “hạnh phúc ở nước trời”, thực chất chỉ là lý tưởng xa vơi, hão huyền. Trong lú luận của Đạo giáo nó định hướng cho người ta tìm cho mình một cuộc sống hạnh phúc hiện thực nơi trần thế, Đạo giáo cũng tán thành sự kiểm soát dục vọng, để có càng nhiều thời gian dành cho việc tu luyện tâm tính, chứ nó không chịu đi theo chủ trương, đè nén, bóp méo nguyện vọng cá nhân, nó thể hiện thái độ, đưa con người vươn tới một hạnh phúc nơi trần thế. Chính vì vậy, phương thức và phương pháp mà thuật tu tâm dưỡng tính áp dụng không phải là “chủ nghĩa khổ hạnh”, vượt lên trên là “lợi ích” và “vui vẻ”. Để đạt tới hai mục tiêu này, Đạo giáo khuyến cáo con người nên bắt đầu từ chữ “thiện”. “Mọi việc thiện, thành tâm thực hiện,… tăng phúc, thêm thọ, đông con, đông cháu, diệt bệnh khổ, họa không vương, cát tinh chiếu rọi”, và “công thành thì thiẹn căn sâu, phúc báo sẽ vô lượng”.
Đạo giáo rất nhấn mạnh khái niệm “nhất niệm” trong tu tâm dưỡng tính, “nhất niệm” dùng để chỉ bản tính sơ khai khi con người được sinh ra, khi mới ra đời con người mang bản tính lương thiện, nếu con người mãi mãi giữ được sự lương thiện ban đầu, thì dứt khoát qua sự tu dưỡng họ sẽ đạt đến ranh giới tối cao. Đạo giáo cho rằng, chỉ khi có thiện tâm thì mới có được sự đền đáp tốt đẹp, cuối cùng mới vươn tới “thiện quả”. Quy tắc phát triển đó như sau: “Thiện tâm → làm việc thiện → được đền đáp → chính quả”. Do vậy lấy tiêu chí “thiện” để dẫn đường cho mọi hành động là một trong những con đường đi của tu tâm dưỡng tính. “Phu tâm khởi vu thiện, thiện tuy thị vị, nhi cát thần tùy chi” hoặc “tâm xu vi ác, ác tuy thị vị, nhi hung thần dĩ tùy chi” – nhấn mạnh kết quả mà con người nhận được là dữ hay lành để có “niệm” – suy nghĩ tư tưởng của con người đó mang lại. Do vậy phải lấy ý chí lương thiện kiềm chế những ý nghĩa tà ác, chặn đường phát sinh của tư tưởng xấu, chính là đạt đến mục đích “làm nhiều việc thiện” khi tu tâm tu tính.