Tu tập chỉ quan tọa thiền pháp yếu

Quan điểm của đại sư Trí Hải ghi trong “Tu tập chỉ quan tọa thiền pháp yếu” khá tiêu biểu và mang tính đại diện. Theo ông thuật tu thiền gồm 6 nội dung chủ yếu sau:
An tọa xứ. Chỗ ngồi: đặt đệm mềm lên trên sàn hoặc ghế vuông để ngồi, làm sao để sau khi ngồi, áp đầu gối trước cân bằng với phía hông sau.
Xếp chân. Ngồi xếp bằng, gối gấp lại. Ngon ngữ nhà Phật gọi tư thế này là “Gia phu”. Có hai tư thế: tư thế ngồi “song bàn” là cẳng chân trái gác lên đùi phải, tiếp đó dùng cẳng chấn phải gác lên đùi trái, hai đầu gối tỳ vào tấm đệm bên dưới tư thế người thẳng, không nghiêng lệch, các khớp xương có cảm giác dễ chịu. Tư thế “đơn bàn” thì hoặc là dùng cẳng chân trái gác lên đùi phải hoặc là cẳng chân phải gác lên đùi trái, nếu không thể gấp chân theo kiểu đó thì cũng có thể ngồi xếp bằng hai chân đan chéo nhau.
Nới lỏng dải thắt lưng. Thắt lưng không nên quá bó, làm ảnh hưởng đến sự vận hành của khí.
Đặt tay. Tay trái đặt vào lòng bàn tay phải, đặt sát bụng dưới, đặt lên trên cẳng chân, hoặc một tay này nắm nhẹ bốn đầu ngón tay của bàn tay kia, hai ngón cái đan chéo, hoặc tay trái nắm tay phải, tay phải nắm tay trái.
Ngồi thẳng: Cử động người và tay chân 7 8 lần rồi ngồi thẳng, ngực hơi đưa về trước, hõm ngực hơi hạ, mông hơi nhô về sau, xương sống không nên cong hay nhô lên.
Đầu ngay. Mũi cân xứng với rốn, đầu, cổ ở tư thế tự nhiên không nghiêng lệch, không cúi không ngửa, ngồi thẳng. Tiếp đó ngậm miệng (trước khi ngậm miệng có thể thở không khí hôi ở trong miệng ra 1 đến 3 lần), lưỡi đặt sát ngạc trên, mắt khép hờ, không nhìn vào vật thể xung quanh, hơi thở êm nhẹ.
Thuật thiền tu
Thuật tu thiền coi trong “điều tâm”, điều hòa hơi thở, trầm tư suy nghĩ, khiến cho tâm tính ôn hòa, cân bằng, về phương pháp điều hòa hơi thở, quyển năm của “Tu hành đạo địa kinh” giới thiệu về “lục diệu môn” gồm có các giai đoạn sau” một là “số tức”, hai là “tương tùy”, ba là “chỉ”, “quan”, bón là “hoàn”, “tĩnh”. Đó là sáu phương pháp kiểm soát hơi thở tiêu biểu trong thuật thiền.
Số tức: Trong khi thở, người tu luyện thầm đếm nhịp thở làm sao để hơi thở không quá đầy cũng không qua vơi, không qua gấp không quá chậm.
Tương tùy: Sau khi đã thành thạo “số tức”, hơi thở êm nhẹ hơn, không cần phải áp dụng phương pháp “số tức” nữa, mà giữ hơi thở luôn êm, đều.